Wybór matury
Język polski
Wypracowanie
Wypracowanie: temat w formie pytania

Wypracowanie: temat w formie pytania

Typ zadania z matury podstawowej z polskiego, dział „Wypracowanie”. Poniżej jedno przykładowe zadanie z odpowiedzią i objaśnieniem.

Rozwiąż zadanie tego typu

Na czym polega to zadanie

Trener wzoruje ten typ na zadaniu 15 z arkusza CKE z 2025 roku (formuła 2023). Za całe zadanie jest 35 punktów, tak jak w arkuszu.

Jak to rozwiązywać. Rozbij temat na człony (np. co sprawia i jakie to ma skutki) i w każdym utworze omów oba. Odpowiedz na pytanie wprost już we wstępie.

Typowy błąd. Odpowiedź tylko na połowę pytania: omówiony jeden człon tematu, a drugi pominięty, obniża ocenę wykorzystania utworów.

Przykładowe zadanie

Wybierz jeden z dwóch tematów i napisz wypracowanie.

Rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.

Przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, biograficznego, kulturowego, biblijnego, filozoficznego, społecznego).

Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa z listy poniżej.

Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.

Jak człowiek radzi sobie z cierpieniem, którego nie rozumie?
- W pracy rozważ: jak człowiek reaguje na niezrozumiałe cierpienie; co mu pomaga je przetrwać.
- Odwołaj się do: lektury obowiązkowej – wybranej z listy; innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki; wybranych kontekstów.
Kiedy człowiek odpowiada za los drugiego człowieka?
- W pracy rozważ: kiedy powstaje obowiązek wobec drugiego; jakie są skutki jego odrzucenia.
- Odwołaj się do: lektury obowiązkowej – wybranej z listy; innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki; wybranych kontekstów.

Lista lektur obowiązkowych do tego zadania

Biblia, „Księga Hioba”
Biblia, „Księga Rodzaju”
Sofokles, „Antygona”
William Szekspir, „Makbet”
Molier, „Skąpiec”
Adam Mickiewicz, „Dziady, część II”
Adam Mickiewicz, „Dziady, część III”
Adam Mickiewicz, „Romantyczność (ballada)”
Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz (księgi I, II, IV, X, XI, XII)”
Juliusz Słowacki, „Balladyna”
Aleksander Fredro, „Zemsta”
Bolesław Prus, „Lalka”
Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara”
Stanisław Wyspiański, „Wesele”
Władysław Reymont, „Chłopi (fragmenty)”
Stefan Żeromski, „Przedwiośnie”
Tadeusz Borowski, „Proszę państwa do gazu (opowiadania)”
Albert Camus, „Dżuma”
George Orwell, „Rok 1984”
Sławomir Mrożek, „Tango”

Odpowiedź i objaśnienie

Poniżej przykładowy plan i fragment do tematu 1 („Jak człowiek radzi sobie z cierpieniem, którego nie rozumie?”). W trenerze plan i fragment widać dopiero po napisaniu własnej pracy.

Przykładowy plan wypracowania

Wstęp: cierpienie, którego nie da się wytłumaczyć winą. Teza: człowiek radzi sobie z nim przez szczerą skargę i szukanie sensu.
Argument 1 (lektura): Hiob traci majątek, dzieci i zdrowie, odrzuca tłumaczenia przyjaciół i domaga się odpowiedzi od Boga.
Argument 2 (inny utwór): Kochanowski w Trenach opłakuje córkę Urszulę, kwestionuje dawne przekonania o mądrości i spokoju, szuka pocieszenia.
Kontekst biblijny: sens cierpienia w tradycji żydowsko-chrześcijańskiej. Kontekst filozoficzny: stoicyzm wobec bólu po stracie.
Kontrargument: niektórzy ludzie milczą w cierpieniu i też je przetrwają.
Zakończenie: moje zdanie — głośne nazwanie bólu bywa początkiem jego przezwyciężania.

Przykładowy fragment

Księga Hioba pokazuje człowieka, który próbuje zrozumieć cierpienie, choć nie zawinił. Hiob jest bogaty i pobożny, a mimo to w krótkim czasie traci majątek, dzieci i zdrowie. Siedzi wśród popiołów, a pytania o sens własnego losu wracają do niego bez odpowiedzi. Trzej przyjaciele przekonują go, że musiał zgrzeszyć, bo Bóg nie karze niewinnych. Hiob nie przyjmuje tej łatwej odpowiedzi i głośno domaga się wyjaśnień, co dowodzi, że szczera skarga bywa dla człowieka uczciwszą reakcją niż pozorne pogodzenie się z losem. W odpowiedzi Bóg przemawia z wichru i pokazuje ogrom stworzonego świata, którego człowiek nie jest w stanie ogarnąć. Hiob uznaje granice swojego rozumienia i wraca do ufności, a jego życie zostaje odbudowane. Utwór sugeruje więc, że w obliczu niezrozumiałego cierpienia człowiek może zachować wiarę i godność nawet bez pełnej odpowiedzi.

Lektura obowiązkowa w przykładzie: Biblia, „Księga Hioba”. Inny utwór: Treny Jana Kochanowskiego. Konteksty: biblijny, filozoficzny.

Jak pracować z tym zadaniem

Wybierz jeden z dwóch tematów. Rozbij go na człony i zdecyduj, którą lekturę z listy omówisz oraz jaki będzie drugi utwór.
Napisz co najmniej 300 wyrazów: wstęp z tezą, dwa akapity argumentów (lektura i drugi utwór, każdy z wnioskiem) i zakończenie. Albo napisz na kartce i wpisz liczbę wyrazów.
Oceń pracę według czterech kryteriów CKE: realizacja polecenia, utwory i konteksty, kompozycja, język. W razie wątpliwości wybierz niżej, tak jak robi to egzaminator.